Συνήθη προβλήματα υγείας υπό το πρίσμα της Αεροπορικής Ιατρικής Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων – Χρύσα Ι. Στάθη

Συνήθη προβλήματα υγείας υπό το πρίσμα της Αεροπορικής Ιατρικής Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων

          Bertossio_02Στις μέρες μας η αεροπορική ιατρική έχει εξελιχθεί σε πολυδιάστατη επιστήμη με στόχο την ευεξία του ανθρώπου σε συνθήκες αέρος/διαστήματος. Πρόκειται δηλαδή για εφαρμοσμένη επιστήμη με στόχο την προστασία του πιο «αδύναμου κρίκου» στο σύστημα ανθρώπου-μηχανής, κυρίως τον πιλότο.

Aeromedical Examiner

                    Ο αεροιατρικός εξεταστής (ΑΜΕ), δεν είναι ο γιατρός που απλά θα χορηγήσει το αναγκαίο πιστοποιητικό, αλλά και ο μόνος εξειδικευμένος ιατρός για να συμβουλέψει ή και να επιλύσει διάφορα προβλήματα υγείας που προκύπτουν. Είναι αυτός που μπορεί να κρίνει σε κάθε περίπτωση τη βέλτιστη αγωγή, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η πτητική ικανότητα του πιλότου. Γιατί βέβαια ο πιλότος είναι άνθρωπος που δικαιούται να νοσήσει είτε από κάποιο οξύ ή χρόνιο νόσημα και δικαιούται επίσης την κατάλληλη κάθε φορά αγωγή.

Σε αυτό το πνεύμα λοιπόν, το συγκεκριμένο άρθρο θα προσπαθήσει σε λίγες γραμμές να καλύψει κάποια συνηθισμένα στο γενικό πληθυσμό νοσήματα και τι συμβαίνει όταν αυτά αφορούν ιπταμένους.

Στη γενική αεροπορία, η αιφνίδια ανικανότητα του πιλότου, λόγω οξείας νόσησης, ευθύνεται για το 1,5% των θανατηφόρων ατυχημάτων. Ο πιο κοινός ιατρικός παράγοντας είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα, δηλαδή εμφράγματα μυοκαρδίου και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Επομένως η πρόληψη αυτών των συμβάντων είναι βασικός στόχος του ΑΜΕ.

Υπερλιπιδαιμία

Ένας από τους πιο κοινούς παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακό νόσημα είναι η υπερλιπιδαιμία, που ευτυχώς στις μέρες μας είναι πλέον τροποποιήσιμος. Όταν τόσο η ολική χοληστερίνη στο αίμα, όσο και τα τριγλυκερίδια ξεπερνούν τα 200mg/dl, τότε μιλάμε για υπερλιπιδαιμία (ή υπερχοληστεριναιμία) και για υπερτριγλυκεριδαιμία αντίστοιχα. Ενώ για την υπερχοληστεριναιμία υπάρχει πλήθος μελετών που αποδεικνύουν την εμπλοκή της στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στα αγγεία και κυρίως για το ρόλο της LDL-χοληστερίνης ή της λεγόμενης «κακής χοληστερίνης», δεν έχουμε αντίστοιχα στοιχεία για το ρόλο των τριγλυκεριδίων.

Η αυξημένη χοληστερίνη από μόνη της δε θέτει τον πιλότο ακατάλληλο, είναι όμως σημαντικός δείκτης πρώιμης παρέμβασης και πρωτογενούς πρόληψης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Όταν μιλάμε για πρωτογενή πρόληψη, εννοούμε το σύνολο των παρεμβάσεων που πρέπει να κάνουμε σε ένα υγιές άτομο για να μη νοσήσει. Στην περίπτωση λοιπόν της υπερλιπιδαιμίας έχουμε δύο βασικές επιλογές, υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση και χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Η υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση περιλαμβάνει την απώλεια βάρους, την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας , την υιοθέτηση δίαιτας χαμηλών λιπαρών και τον έλεγχο των άλλων παραγόντων κινδύνου.

Αν όλα τα παραπάνω αποτύχουν να ελέγξουν ικανοποιητικά τη χοληστερίνη, τότε γίνεται χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων και συγκεκριμένα της κατηγορίας των στατινών. Στους πιλότους μπορεί να γίνει χρήση των περισσότερων στατινών με εξαίρεση ίσως της σιμβαστατίνης γιατί διέρχεται τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Για την πρωτογενή πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων στοχεύουμε σε LDL (ή κακή χοληστερίνη) κάτω από 130mg/dl, ενώ σε περίπτωση δευτερογενούς πρόληψης (δηλαδή πρόληψη νόσου, εφ’ όσον υπάρχει ήδη ένα συμβάν), ο στόχος μας είναι LDL χαμηλότερη από 70mg/dl.

Υπέρταση

Άλλος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η υπέρταση. Πρόκειται για χρόνια, εντούτοις όμως ασυμπτωματική νόσο και γι αυτό ακριβώς το λόγο υποδιαγνώσκεται (κυρίως στους πιλότους)και συνήθως δεν αντιμετωπίζεται. Αυξημένη αρτηριακή πίεση συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακού συμβάντος και συγκεκριμένα αύξηση της πίεσης κατά 7mmHg , αυξάνει τον κίνδυνο κατά 27% για έμφραγμα μυοκαρδίου και κατά 22% για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Σήμερα έχουμε στη θεραπευτική μας φαρέτρα αρκετές κατηγορίες αντιυπερτασικών φαρμάκων, ενώ οι πιλότοι μπορούν άφοβα να χρησιμοποιήσουν τα περισσότερα από αυτά, τόσο ως μονοθεραπεία, όσο και σε συνδυασμούς. Βέβαια όπως και στην περίπτωση της υπερλιπιδαιμίας, η φαρμακευτική αγωγή έπεται και/ή χορηγείται παράλληλα με αλλαγή στον τρόπο ζωής, ως προς την υιοθέτηση άσκησης και υγιεινής διατροφής. Στόχος είναι η επίτευξη και η διατήρηση φυσιολογικών τιμών αρτηριακής πίεσης, δηλαδή συστολική ή «μεγάλη» πίεση χαμηλότερη από 120mmHg και διαστολική ή «μικρή» πίεση χαμηλότερη από 80mmHg.

Σακχαρώδης Διαβήτης

Η αντίσταση στην ινσουλίνη και ο σακχαρώδης διαβήτης, είναι ακόμη ένας και μάλιστα πολύ σοβαρός παράγοντας κινδύνου, καθώς συνδέεται με 3 έως 5 φορές αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα. Μέχρι τώρα είναι γνωστό ότι οι διαβητικοί υφίστανται αλλαγές στη μορφολογία αλλά και τη λειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων, επομένως αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αθηρωματικής νόσου. Με τον όρο αντίσταση στην ινσουλίνη, εννοούμε την κατάσταση εκείνη κατά την οποία κάποιος εμφανίζει υψηλές τιμές γλυκόζης (σακχάρου) νηστείας, δηλαδή μεταξύ 110-125mg/dl ή/και διαταραχή στο μεταβολισμό της γλυκόζης, δηλαδή τιμή σακχάρου μεταξύ 140-200 mg/dl, 2 ώρες μετά τη λήψη 75gr διαλύματος γλυκόζης. Τιμές υψηλότερες από τις προαναφερθείσες θέτουν τη διάγνωση του σακχαρώδους διαβήτη. Αν στο στάδιο της αντίστασης στην ινσουλίνη, γίνουν ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο ζωής και έλεγχος όλων των άλλων παραγόντων κινδύνου, όπως παχυσαρκία, κάπνισμα, υπερλιπιδαιμία, υπέρταση, υιοθέτηση άσκησης, υγιεινής διατροφής, βασισμένη στο μοντέλο της μεσογειακής διατροφής, τότε ελαχιστοποιείται σημαντικά ο κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη. Οι πιλότοι μπορούν να κάνουν χρήση κάποιων αντιδιαβητικών δισκίων, εδώ όμως τα JAR-FCL3 είναι πιο περιοριστικά, όσον αφορά τις θεραπευτικές επιλογές.

Το κάπνισμα και η παχυσαρκία τέλος, είναι δύο άλλοι παράγοντες που συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης τόσο καρδιαγγειακών νοσημάτων, όσο και πλήθος άλλων σοβαρών μη αναστρέψιμων και απαγορευτικών για πτήση καταστάσεων, όπως καρκίνος, υπνική άπνοια, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια κ.α. Από την άλλη και οι δύο αυτοί παράγοντες είναι πλήρως ελέγξιμοι και τροποποιήσιμοι χωρίς τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής.

Σαφώς υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι όμως είναι μη αναστρέψιμοι, όπως η ηλικία, το φύλο ή η γενετική προδιάθεση και η εκτενής αναφορά τους ξεπερνάει τις δυνατότητες και τους σκοπούς αυτού του άρθρου.pilots-480x480

Πέρα από ότι έχει καλυφθεί μέχρι στιγμής, υπάρχει πλήθος άλλων πιο απλών ή πιο σύνθετων καταστάσεων ή νόσων που μπορούν να εξεταστούν από τη σκοπιά της αεροπορικής ιατρικής, όπως αναφέρθηκε όμως στην εισαγωγή τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι ο πιο συχνός ιατρικός παράγοντας αιφνίδιας ανικανότητας του πιλότου που μπορεί να οδηγήσει σε θανατηφόρο ατύχημα. Το γεγονός αυτό βέβαια δεν υποτιμάει τη σοβαρότητα των άλλων νοσημάτων που πιθανώς να αποτελέσουν θέμα κάποιου άλλου άρθρου.

Χρύσα Ι. Στάθη
Aeromedical Examiner class 1&2

Share
Share
Translate »